Frida Escobedo

 ‘Meer een geest dan een stijl’

Centre Pompidou in Parijs, het onderkomen van de grootste hedendaagse kunstcollectie in Europa, is nu dicht voor een omvangrijke onderhoudsbeurt en renovatie die tot 2030 gaat duren. Vijftig jaar geleden werd dit baanbrekende vlaggenschip ontworpen door sindsdien groot geworden architecten – de Italiaan Renzo Piano en Brit Richard Rogers.

Bij de huidige renovatie is Frida Escobedo betrokken. Deze Mexicaanse architect brak acht jaar geleden internationaal door en staat bekend om haar open en experimentele aanpak. Escobedo’s studio werkt op uiteenlopend terrein: van bouw en conserveringsprojecten tot tijdelijke installaties, publieke sculptuur en tentoonstellingsontwerp. Van haar moet Centre Pompidou méér zijn dan een museum, en vooral aansluiten bij de ‘radicale visie van cultuur als open, dagelijkse ervaring’.

Frida Escobedo was in 2018 de jongste architect tot dusver die een Serpentine Paviljoen mocht bouwen in Londen. Dat is de jaarlijks weerkerende opdracht voor een architect uit een ander land en zijn of haar eerste verwezenlijkte structuur in Engeland. Omdat de paviljoens tijdelijk zijn is er vrijheid om te experimenteren met vorm, materiaal en snel maakbare oplossingen. Het Serpentine Pavilion-project bestaat sinds 2000, en is een belangrijk Brits platform voor designers en architecten. De prestigieuze opdracht leidt vaak tot méér. Voor Frida Escobedo nu dus tot haar rol in Parijs. De Mexicaanse architect is niet alleen betrokken bij Centre Pompidou, ook bij de uitbreiding van het Metropolitan Museum of Art in New York. Voor Doha in Qatar heeft ze het nieuwe ministerie van buitenlandse zaken ontworpen.

Voor Centre Pompidou is Frida Escobedo co-designer, naast het in Parijs gevestigde architectenbureau Moreau Kusunoki. Het besluit het pand grootscheeps te renoveren begon met de noodzaak asbest veilig te verwijderen. Daarvoor moest het dicht; dat was een goede gelegenheid verder in te grijpen. Er komen geen extravagante kunstgrepen, wel technische verbeteringen, extra bezoekersruimte onder de piazza, vernieuwing van de openbare bibliotheek en flexibele herindeling van bestaande ruimten. De transparantie, die de oorspronkelijke architecten in de jaren 1970 nastreefden met hun revolutionaire en high tech gebouw, wordt in ere gehouden. Er komt een Agora voor multidisciplinair gebruik, gekoppeld aan theater- en filmruimten, een podium voor visuele kunst en live voorstellingen. Jong publiek, een belangrijke doelgroep voor Centre Pompidou, krijgt een ‘nieuwe generatie’-ruimte. Het budget voor de renovatie en herinrichting van het Parijse cultuurcomplex is 463 miljoen euro.

New York 
Dat is ongeveer hetzelfde budget voor de uitbreiding van het Metropolitan Museum of Art, The Met in New York. Hier maakt Frida Escobedo een nieuwe vleugel, de Tang Wing. Het wordt een gebouw met vijf aan elkaar geschakelde verdiepingen, met terrassen die uitkijken op Central Park. Aansluiting bij het befaamde park is een belangrijk punt voor de Mexicaanse architect, die Central Park op zich al een kunstwerk noemt. Vanwege de grote opdracht in New York vestigde ze daar een tweede studio. De Tang Wing gaat in 2030 open, hetzelfde jaar dat het hernieuwde Centre Pompidou open moet.
Verderop aan de befaamde Fifth Avenue is vorig jaar Ray Harlem voltooid, Escobedo’s bakstenen woontoren, met de nieuwe theaterruimte van het National Black Theatre. En in Brooklyn staat, ook sinds 2025, flatgebouw Bergen Street, waar Frida Escobedo Studio speciaal bij werd betrokken om iets te bedenken tegen monotonie van de 120 meter lange gevel.
Omvangrijke opdrachten voor een architect die nog niet eerder op deze schaal had gebouwd. Maar dat hield de opdrachtgevers niet tegen. Want Frida Escobedo wordt gerespecteerd om haar ‘artist’s mind’, inlevingsvermogen, en afwezigheid van het vaak grote ego van collega-architecten. Voor de Mexicaanse is architectuur een taal, en in grondslag een samenwerking tussen veel deelnemers. Dus voor haarzelf klopt het beeld ook niet, zegt ze, ‘dat een architect een kerel is die achter zijn tekentafel slimme ideeën krijgt.’

Halfopen grenzen 
Frida Escobedo werd geboren in Mexico City (1979). Haar moeder was socioloog, haar vader arts in gynaecologie en verloskunde. Door hun scheiding leefde de jonge dochter afwisselend in twee huizen. Daar wordt haar type ontwerp soms aan toegeschreven: overgang tussen privé en publiek, ruimtes die beschermen zonder te isoleren, halfopen grenzen. In Mexico City kwam ze ook in aanraking met de gelaagdheid van een stad – met historische binnenplaatsen, koloniale bouwtradities maar ook de hedendaagse, snel veranderende publieke ruimte.
Frida studeerde in haar geboortestad Architectuur en Urbanisme aan de Iberoamericana Universiteit. Daarna Kunst, Design en Publieke Ruimte aan de Harvard Graduate School of Design. In 2006 stichtte ze in Mexico City haar Studio Escobedo. In eigen land kreeg ze al snel reputatie door de renovatie van Hotel Boca Chica (2008), creatie van Pabellón Eco (Eco-paviljoen, 2010) en de uitbreiding van La Tallera Siqueiros in Cuernavaca (2012). Dat laatste was een gewaagde rasterverbinding in de façade van het atelier van de Mexicaan David Alfredo Siqueiros, schilder en muurschilderingkunstenaar.

Met haar ontwerp Pabellón Eco in het Museo Experimental, Mexico City, had de jonge architect de opdracht gewonnen voor inrichting van de binnenplaats van het museum: met losse betonblokken waarmee de ruimte telkens een andere invulling kon worden gegeven, aanpasbaar aan het wisselende museumprogramma. Dit ontwerp van Escobedo werd gezien als een brug tussen architectuur en betonpoëzie, gebaseerd op ‘maximum uitdrukking, minimum aan woorden’- een principe van de Braziliaanse dichter Ferreira Gullar.
In de Riba gids ‘100 Women Architects in Practice’ (2024) is Frida Escobedo’s citaat opgenomen over alternatieven in ontwerp. Ze deed haar uitspraak met betrekking tot haar studio’s oplossing voor Mar Tirreno (2017), een klein wooncomplex in Mexico City.
“Ontwikkelaars in Mexico zijn hebberig en werken vaak met sjablonen, copy paste. Dit project stond negen appartementen toe. In de gebruikelijke lay-out zouden er zeker open ruimten komen met balkons, een heel compact, makkelijk ontwerp. Maar wij wilden dat niet want dan wordt dat alleen maar gebruikt als opslagruimte. En het is op de straatkant gericht, wat betekent dat je altijd je gordijnen dichthoudt. In plaats daarvan zijn er negen appartementen gemaakt als stadswoningen, met keukens die uitkijken op een binnenplaats die het huis verruimt; een interieurindeling geïnspireerd op het Mexicaanse patiohuis. In plaats van naar buiten te kijken, kijk je naar binnen. Op een manier waarop je nooit op je buren kijkt. Dat laat openheid toe, zodat je met de deur open je je kinderen kunt zien spelen op de binnenplaats.”

De hoofdtoegang is als een gang die doet denken aan Mexicaanse buurten, ‘vecindades’, waar bewoners elkaar kunnen tegenkomen. De onderling verschillende appartementen zelf zijn intiem, maar licht door hun patios. Ook door materiaalkeus laten Escobedo’s grenzen vaak licht en lucht door, en is er zicht op buiten.

Serpentine Pavilion in Londen De Mar Tirreno-appartementen in Mexico City bouwde Escobedo een jaar voor haar internationale doorbraak in 2018 in Londen met haar Serpentine Pavilion. De vooraanstaande opdracht voor een Serpentine Pavilion bestaat sinds 2000. Toen bouwde de Brits-Irakese architect Zaha Hadid het eerste paviljoen. De namen van architecten die daarna de opdracht kregen zijn al even illuster: Rem Koolhaas en Frank Gehry onder andere, Jean Nouvel, Bjarke Ingels, Diébédo Francis Kéré. Het paviljoen van dit jaar wordt verwezenlijkt door het Lanza atelier uit Mexico City. Ook weer ontwerp uit Mexico dus.
Voor háár versie gebruikte Frida Escobedo Mexicaanse ontwerpprincipes en Britse materialen. En haar signatuur in ontwerp: simpele vormen die spelen met schaduw en licht, met poreuze wanden en overgangen, tegen de historische achtergrond van een locatie.
Eigenlijk wil ze niet vast zitten aan een vaste signatuur, om open te kunnen blijven staan voor veranderlijkheid. Maar sommige elementen komen wel terug in haar werk. Zoals de binnenruimte in haar Serpentine Pavilion, die toch in verbinding staat met de buitenruimte.
Aan CNN vertelde ze onlangs: “Wat ik heb geleerd is dat ik heel goed wil worden in voor het eerst dingen doen. Het gaat om nieuwsgierig en betrokken te blijven en het niet te zien als iets waar je totale kennis over hebt. Ook al herhaal je een bepaalde typologie, blijf ernaar kijken met frisse blik.” Want als je als architect over jezelf gaat denken als specialist op één terrein, dan wordt het wat haar betreft te veel een ‘transactie’.
Volgens Escobedo wordt Mexicaanse architectuur gevormd door de context. “Ik denk dat het meer een geest is dan een stijl.” Zelf kijkt ze naar hoe een ruimte wordt gebruikt en beleefd – niet alleen hoe het eruit ziet: “Ik denk over ruimte niet alleen in termen van dimensies en materialen, of vormen, maar in termen van wat er in die ruimte gebeurt, de spanning tussen individuen en de onderlinge afstand”.

Eco luxe en een horloge Escobedo’s projecten variëren aanzienlijk in formaat en onderwerp, en haar praktijk past zich voortdurend aan. Musea in New York en Parijs zijn voor iedere architect natuurlijk een overtreffende trap. Maar Frida Escobedo pakt ook heel andere opdrachten op, zoals het ‘eco-luxe’ hotel Boca de Aqua (2023). Dat is een duurzaam juweeltje, verborgen in de jungle op het Yucatán schiereiland aan de Golf van Mexico, met ‘boomhuis accommodatie’ aan een lagune. Een project dat, staat er op de hotel website, ‘het excuus was voor het aanwakkeren van zinvolle programma’s in het gebied’. Elke bouwstructuur staat op palen zodat waterloop en vegetatie niet worden verstoord. Er is samenwerking met een plaatselijke universiteit en overheid voor herstel van een mangrove ecosysteem. Er is gebouwd met materialen met lage milieu-impact, een voedselbosprincipe, en plaatselijke ambachtslieden maakten meubels met gerecycleerde materialen. Frida Escobedo Studio zegt over Boca de Aqua: ‘Het is gebaseerd op de wens een plek te maken die bijdraagt aan sociale en culturele regeneratie en milieu’. Klanten noemen het ‘another level of beauty’.
Weer een heel ander project was Cube 01, Escobedo’s kunstwerk vorig jaar in opdracht van Cartier voor Art Basel: zeven rvs modules die samen een perfecte, grote kubus vormen. Uit elkaar gehaald vertegenwoordigen de elementen de onmogelijkheid een volledig beeld te zien, slechts een momentopname. De opdrachtgever wilde een nieuwe interpretatie van een horloge. De vluchtigheid van een moment, van tijd interpreteren: het moest haar wel interesseren als kleindochter van een horlogemaker. Ook dit was voor Frida Escobedo weer, bewust, geen gemakzuchtig sjabloonwerk. Ook weer uit overtuiging dat, door het oppakken van iets nieuws, het resultaat interessanter en beter wordt.

Veelbekroond 
Het werk van Frida Escobedo is veelbekroond. In 2019 ontving de Mexicaanse architect een International Fellowship van het Royal Institute of British Architects (RIBA). Het invloedrijke architectuurtijdschrift Domus riep haar studio uit tot een van de 100 ‘beste architectuurfirma’s ter wereld’. In 2024 kreeg zij de vooraanstaande Prix Charlotte Perriand (Créateurs Design Association & Awards). Frida Escobedo doceert ook, in de afgelopen jaren onder andere aan de Columbia Universiteit voor architectuur, de Architectural Association of London, Harvard School voor design, en aan Yale.

Info: